Naar inhoud
Het Conservatoirevan de inheemse honingbij

Vrij levende honingbijen

Wilde volken als sleutel voor het Bijenlandschap De Oude Nassaubossen van Breda

Ecologie · Gedrag · Landschap

Een vergeten deel van de natuur

Lange tijd is aangenomen dat de honingbij in Europa alleen nog als gehouden dier bestaat, afhankelijk van de imker. Wetenschappelijk onderzoek van de afgelopen decennia laat een ander beeld zien: overal waar geschikte nestholtes zijn, kunnen honingbijen zich zelfstandig handhaven. Zij zwermen, zoeken zelf een woning en leven zonder menselijke zorg. Deze vrij levende volken vormen een natuurlijk onderdeel van het bos, net als de spechten die hun holtes maken.

Honingbijen verzamelen zich rond de ingang van een holte in een boomstam
Een wild honingbijvolk bij de ingang van een boomholte.

Thomas Seeley: een leven lang onderzoek in het wild

Prof. Thomas D. Seeley (Cornell University) heeft zijn hele werkzame leven gewijd aan het gedrag en de ecologie van honingbijen en is daarmee wereldberoemd geworden. In het Arnot Forest in de staat New York toonde hij aan dat daar wilde volken voorkomen die zonder behandeling tegen de varroamijt overleven. Zij wonen verspreid door het bos, in vrij kleine boomholtes hoog boven de grond, en vermeerderen zich door regelmatig te zwermen.

In The Lives of Bees (2019) laat Seeley zien hoe sterk de leefwijze van wilde volken verschilt van die in de imkerij: kleinere woningen, grotere onderlinge afstanden, natuurlijke zwermen en natuurlijke selectie. Daaruit leidt hij principes af voor een imkerij die dichter bij de natuur van de bij staat — een gedachte die aansluit bij het natuurlijk imkeren dat de stichting uitdraagt.

Wilde honingbijen in Europese bossen

Ook in Europa bestaan nog vrij levende honingbijen. Requier en collega’s (2019) onderzochten boomholtes in onder meer Duitse en Poolse bossen en schatten op basis daarvan dat de Europese bossen ruimte bieden aan tienduizenden wilde volken. Oude bomen en holtes die door de zwarte specht zijn uitgehakt, blijken daarbij van groot belang. De onderzoekers pleiten ervoor om wilde honingbijen mee te nemen in het bosbeheer en in natuurbeschermingsbeleid.

In een tweede publicatie uit 2019, met onder anderen de Franse geneticus Lionel Garnery, benadrukken Requier en collega’s dat de bescherming van inheemse ondersoorten cruciaal is. Lokaal aangepaste honingbijen, zoals de donkere honingbij (AMM), dreigen door import en kruising hun eigenschappen te verliezen. Vrij levende populaties kunnen een reservoir vormen van die lokale aanpassing.

Hoeveel wilde volken zijn er?

Visick en Ratnieks (2023) brachten wereldwijd de onderzoeken naar de dichtheid van wilde honingbijvolken samen. De dichtheid blijkt sterk te verschillen per gebied en landschap. Zulke vergelijkingscijfers zijn waardevol: ze geven een maatstaf waarmee ook in Nederland kan worden onderzocht hoeveel vrij levende volken een bos of landschap kan dragen.

Betekenis voor De Oude Nassaubossen van Breda

Het Bijenlandschap De Oude Nassaubossen van Breda biedt een kans om deze wetenschappelijke inzichten in de praktijk te brengen. Oude bossen met holle bomen, rust en een gevarieerd bloemaanbod zijn precies de omstandigheden waarin vrij levende honingbijen zich kunnen handhaven. Samen met ecologische verbindingszones kan zo een landschap ontstaan waarin de donkere honingbij weer zelfstandig kan zwermen en zich vestigen.

De stichting wil daarom, in samenwerking met terreinbeheerders, imkers en wetenschappelijke instellingen, onderzoeken waar geschikte nestgelegenheid aanwezig is of kan worden hersteld, en of zich in en rond de Nassaubossen vrij levende volken bevinden. Dit zijn voornemens: de stichting heeft dit onderzoek nog niet uitgevoerd en presenteert hier geen eigen resultaten.

Wetenschappelijke bronnen

Naar het Bijenlandschap